Тоғызқұмалақ Қазақстандағы ұлттық интеллектуалды спорт ретінде де, халықаралық манкала пәні ретінде де жылдам дамып келеді. 2025 жылғы желтоқсаннан 2026 жылғы мамырға дейін федерациядағы өзгерістер, жастар чемпионаттары, халықаралық турнирлер және цифрлық дайындық туралы маңызды жаңалықтар болды.
Төменде осы кезеңдегі негізгі оқиғалар мен сандар жинақталды.
Федерация және цифрлық бағыт
Жаңа басшылық
2025 жылдың басында Республикалық тоғызқұмалақ федерациясында басшылық ауысты. Бұған дейін вице-президент болған Әкім Тұрсын жаңа президент болып сайланды. Федерацияны 2004 жылдан бері басқарған Әлихан Байменов құрметті президент мәртебесін алып, Дүниежүзілік тоғызқұмалақ федерациясының президенті қызметін сақтады.
Жаңартылған құрамға Батырбек Күлекеев, Шолпан Қадырова, Мақсат Шотаев және Дәулет Әбдікәрімов сияқты вице-президенттер кірді. PR бағытын журналист Ришат Асқарбекұлы басқарды.
Астанадағы кеңейтілген отырыс
2026 жылғы 14 ақпанда Астанада дүниежүзілік, республикалық және өңірлік федерация өкілдерінің кеңейтілген отырысы өтті. Күн тәртібінде халықаралық даму, білім беру бағдарламалары, шетелдік федерациялармен байланыс және төрешілерді даярлау мәселелері болды.
Технология тақырыбы да бөлек талқыланды: онлайн платформалар, цифрлық оқу материалдары және жаттығу процесіндегі жасанды интеллект ойынның қолжетімділігін арттыратын құрал ретінде қаралды.
Ірі турнирлер
Алматыдағы II жасөспірімдер әлем чемпионаты
2025 жылғы 17-23 қарашада Алматыда U-15 және U-17 жасөспірімдеріне арналған II әлем чемпионаты өтті. «Зенит» спорт орталығындағы бұл жарыс жастар сегменті үшін маңызды халықаралық оқиға болды.
- 21 елден 180 қатысушы;
- классика, рапид және блиц форматтары;
- Қазақстан 30 медаль жеңіп, жалпыкомандалық есепте бірінші орын алды;
- қатысушылар қатарында Орталық Азия, Еуропа, Қытай, Үндістан, Пәкістан, Түркия және Корея спортшылары болды.
Ұйымдастырушылар Алматының ойын дамуы үшін маңызды орталықтардың бірі болатынын және тоғызқұмалақтың логикалық ойлау мен есепке пайдалы екенін атап өтті.
Қызылордадағы халықаралық турнир
2026 жылғы 3-7 наурызда Қызылордада Налқожа Ергешбаевты еске алуға арналған халықаралық турнир өтті. Жарысқа Қазақстан, Қырғызстан, Әзербайжан, Түрікменстан және Ауғанстаннан шамамен 450 ойыншы қатысты.
Бағдарламада жасөспірімдер, қыздар, ерлер және ересектер санаттары, сондай-ақ классика мен блиц форматтары болды.
Қазақстанның XXIII чемпионаты
2025 жылғы наурыздың соңында Орал қаласында жастар мен жасөспірімдер арасындағы Қазақстан Республикасының XXIII чемпионаты өтті. Жарысқа республикалық маңызы бар үш қала мен 17 облыстан 400-ден астам қатысушы жиналды.
Жалпыкомандалық есепте Павлодар облысы жеңіске жетті, екінші орында Түркістан облысы, үшінші орында Алматы облысы болды.
Халықаралық даму
Онлайн платформалар
Тоғызқұмалақ халықаралық ойын платформаларында да өсіп келеді. igGameCenter манкала қауымдастығында 28 мыңнан астам ойыншы бар, ал PlayOK жылдам онлайн партиялар үшін ірі алаңдардың бірі болып қала береді.
Бұл жаңа ойыншылар үшін маңызды: цифрлық платформалар географиялық кедергіні азайтып, әр деңгейдегі қарсыласпен жаттығуға мүмкіндік береді.
Жасанды интеллект
2025 жылдың соңында тоғызқұмалақ позицияларын талдауға арналған жаңа AI қозғалтқышы пайда болды. Мұндай құралдар дайындық әдісін өзгертеді: ойыншы тек нәтиже емес, қателердің түсіндірмесін, позиция бағасын және келесі жүріс бойынша ұсыныс алады.
Параспорт және сурдспорт
Федерация параспортшылар мен сурдспортшыларға арналған бағыттарды дамытқысы келетінін мәлімдеді. Ұзақ мерзімде тоғызқұмалақты Паралимпиада және Сурдлимпиада бағдарламаларына енгізу мүмкіндігі талқылануда.
Жаңа елдер
V Дүниежүзілік көшпенділер ойындарынан кейін Пәкістан, Мексика, Румыния және Оңтүстік Кореяда қызығушылық артты. Пәкістанда Қазақстанның қатысуымен қазақша күрес пен тоғызқұмалаққа арналған спорт инфрақұрылымы дамып жатыр.
Негізгі сандар
| Көрсеткіш | Дерек |
|---|---|
| Тоғызқұмалақпен айналысатын Қазақстан азаматтары | 200 000+ |
| Ұлттық спорт түрлеріне тартылғандар | 600 000+ |
| 2025 жылғы жасөспірімдер әлем чемпионатындағы елдер | 21 |
| 2025 жылғы жасөспірімдер әлем чемпионатындағы қатысушылар | 180 |
| Қызылорда турнирінің қатысушылары | шамамен 450 |
| igGameCenter манкала қауымдастығындағы ойыншылар | 28 000+ |
Қорытынды
Негізгі үрдістер анық: институционалдық жаңару, жастар бағытының күшеюі, халықаралық географияның кеңеюі және цифрлық құралдардың енгізілуі. Тоғызқұмалақ мәдени мұра ғана емес, заманауи спорт экожүйесіне айналып келеді.
Келесі маңызды қадам - дәстүр мен технология арасындағы теңгерім: офлайн турнирлерді сақтау, бірақ оқу, талдау және халықаралық ойынды онлайнда қолжетімді ету.